Maskerade

In de afgelopen maanden is het een paar keer gebeurd: in de supermarkt (waar ik tegenwoordig vaak kom i.v.m. de ziekte van Marion) groet iemand mij vriendelijk. Het gezicht dat me groet bestaat uit een hoofdbedekking, een zonnebril en een mondkapje. Ik groet natuurlijk vriendelijk terug, maar ik weet niet wie ik daar tussen de schappen nu eigenlijk heb ontmoet. Over het geslacht heb ik nog wel een vermoeden, maar meer weet ik niet. Wij dragen tegenwoordig allen mondkapjes zolang we ons binnen verplaatsen.

Sommige mensen noemen ze maskers en dat komt behoorlijk in de buurt van de uitwerking die ze in het sociale verkeer hebben. We zijn deels onherkenbaar en vaak slecht hoorbaar voor elkaar. We hebben in de ontmoeting alleen nog de ogen om elkaars gevoelens en stemming te peilen. Tenzij we ook die nog verhullen met een zonnebril natuurlijk. Wat zeggen de wat samengeknepen ogen van de ander? Is het een lach? Of is het concentrerend turen? Of wellicht pijn die opsteekt? Dat is vaak niet meteen duidelijk. Ook dit gebeurde onlangs: een van de zangers, al aangekomen op de zit- en zingplaats en dus mondmaskervrij, lacht naar ons terwijl we op zondagmorgen binnenkomen voor de kerkdienst. Ik lach wel terug maar ik merk ook dat dat niet aankomt; mijn ogen alleen zijn blijkbaar niet genoeg om iets uit te drukken, zeker niet op afstand. Wij communiceren nu eenmaal met ons hele gezicht en blijkbaar hebben wij dat ook nodig om stemming en gevoelens bij elkaar af te lezen. Ons gezicht kan vriendelijk, open, uitnodigend, onverschillig, gesloten, angstig, afwerend, bezorgd, boos, en nog veel meer zijn. We weten dat nu niet zo gauw van elkaar. Door de woorden en de klank van onze stem en de bewegingen van ons lichaam maken we dat nu aan elkaar duidelijk als we bij elkaar staan.

In het carnaval wordt een masker gebruikt om je als een andere persoon voor te doen. Dat doen we met onze mondmaskers natuurlijk niet, maar ook een mondmasker verhult een deel van je ware gezicht. Als ik praat met mensen en we dragen mondkapjes dan weet ik veel minder goed en minder snel hoe de stemming is. Gewoon omdat een groot deel van het gezicht niet meedoet. Dat maakt onzeker en soms leidt het tot irritatie in de omgang. Je moet dingen expliciet uitspreken die je anders door je gezichtsuitdrukking laat zien. En dat uitspreken is ook weer lastiger want er zit een mondkapje voor je mond. Wie moeilijk hoort, kan nu ook niet liplezen.
We kunnen ook nog een laagje dieper afsteken; dan zijn we bij de vraag: wie ben ik? Hoe kom ik over, hoe word ik door anderen ervaren, wat merken anderen van mij - en is dat ook wat ik wil dat ze merken? Is wat ik naar buiten laat zien ook echt, of ziet het er van binnen anders uit? En zijn er dingen die ik voor mijn medemensen verborgen wil houden?

"Onthul ons dan uw aangezicht" zingen we in lied 280. Een lied bedoeld voor het begin van een kerkdienst. Een mooi beeld, vind ik, voor wat wij verwachten dat er in een kerkdienst gebeurt: dat we iets te zien krijgen van hoe God het met ons heeft, en wij met hem, dat we iets ontdekken van hoe hij is en hoe hij naar ons kijkt. Zodat we misschien gelaatstrekken ontdekken de we nog niet zo hadden gezien, of die nog niet van zoveel betekenis waren voor ons. Ja, en vooral: dat wij ons gezien en gekend weten door God. Wat dan op het eind van de kerkdienst in de zegen ook weer wordt uitgedrukt: dat de Levende ons vriendelijk (genadig) aan blijft kijken en het licht van zijn gelaat boven ons opgaat (zoals het gezicht van een moeder boven de kinderwagen, denk ik daar dan vaak bij). "Onthul ons dan uw aangezicht, uw naam die met ons gaat" - ik hoop van harte dat de Godsnaam met u de zomer in- en doorgaat die er nu aankomt.
Een zomer die moeilijk te overzien is wat de invloed van het virus, de maatregelen en mogelijke versoepelingen betreft. Op het moment dat ik deze regels schrijf wordt er voorzichtig gespeculeerd over het eventuele vervallen van de mondkapjesplicht. We zullen het moeten afwachten. Toch is deze 2Klank twee maanden "geldig". Houd dus voor de actuele dingen de nieuwsbrief en de website in de gaten. Een fijne zomer wens ik u.

Jan-Hendrik Kip