Oud

"Junger Mann!" riep de medewerkster in de supermarkt in Duitsland toen zij gevonden had waar ik haar om had gevraagd omdat ik het niet vinden kon. Ik had niet meteen door dat ze mij daarmee bedoelde. Toen ik ter plekke was legde ik, onder verwijzing naar mijn grijze kop, uit, dat ik op "Junger Mann" al jarenlang niet meer reageer. Kan ik niet mee bedoeld zijn. Ze vond het ook wel grappig, maar wat moet je als je iemand wil roepen van wie je niets dan uiterlijke kenmerken hebt? "Alter Mann!" - dat kan niet, dat is op het beledigende af. "Mann!" kan ook niet, dat is ongeveer alsof een NS-medewerker u op het perron roept met "reiziger" sinds ze daar van de dames en heren zijn afgestapt. "Herr!" - dat kan ook niet, klinkt volkomen fout, "Mein Herr" is hooguit van historische waarde. Het is eigenlijk een rare gewoonte om iedere onbekende die je wil aanspreken jong te verklaren, maar hòe raar dat is valt je pas op als je daar al lang niet meer woont. Ooit zal ik het gewoon gevonden hebben, neem ik aan.

In Nederland is dit makkelijker. "Meneer" of "Mevrouw" is gewoon een waardevrije aanspreekvorm voor iedere onbekende. Bij kinderen weer lastiger: je kunt iemand niet roepen met "kind!" als het een onbekend kind is. "Jij daar" is ook not done. In Nederland hoef je elkaar niet jong te verklaren, maar toch ontwijken wij ook hier op allerlei manieren het gebruik van het woord "oud". Je noemt niemand een oud mens, hoewel dat wel een weergave van de feiten zou zijn. In de media zie ik de laatste dagen een discussie voorbijtrekken die over passende (engelstalige) afkortingen voor vitale oudere mensen gaat. Yep is een idee, de young elderly people. Houd het Nederlands, zegt een ander, zeg jop, voor jonge oudere persoon. Maar het woord "jong" moet er blijkbaar in ieder geval in voorkomen. Ouderen lijken vooral jong te moeten/willen zijn. Het gebruik van het woord "oud" roept associaties op die wij niet willen communiceren. Je kunt je afvragen waarom dat zo is. Kunnen of willen we de waarden van de ouderdom niet zien? Hebben we eigenlijk geen ruimte voor wat bij ouderdom hoort?

Voor spullen of teksten gebruiken we wel graag het woord oud. Wijn en oude auto`s (oldtimers) zijn oud, en dat is een kwaliteitskenmerk. In de Bijbel hebben we naast het nieuwe het oude testament (er zijn mensen die vinden dat dat ook geen gepaste aanduiding is, maar daar heb ik het eerder over gehad...). Maar als het om personen gaat zeggen we niet dat iemand oud is. Iets hindert ons.

Onze Protestantse Gemeente is een gemeente van ouderen. Voor Geldrop geldt dat nog meer dan voor Heeze, als ik het goed zie. De mensen die ooit de Protestantse Gemeente groot heben gemaakt zijn nu de ouderen, en zoals we zo vaak tegen elkaar zeggen: ouderdom komt met gebreken. En dat is te merken: er zijn heel veel mensen met wie "iets is". Ik houd het bijna niet bij. Misschien wel echt niet.
Het lijkt me van belang dat we de waarden die bij de ouderdom horen ruimte geven. De wijsheid, de diepgang, de levenservaring, de rust van binnen. Ik noem maar wat, er zijn er nog veel meer. Het hoort bij de stroom van het leven dat je ouder wordt. We doen het allemaal: ieder van ons doet elke dag iets om oud te worden. Dat kun je beter uitdiepen dan omzeilen door veel met het woordje "jong" te gooien, lijkt me.

De maand oktober brengt bij ons de herfst binnen. Wie goed rondkijkt ziet buiten straks alle kenmerken van de ouderdom: de groei is er uit, het groen verdwijnt, er hoeft niet zoveel meer. Maar er is veel meer unieke kleur te zien, heel veel verschillende kleuren, de een net even anders dan de ander, naast elkaar. Het groen van de groei is een gelijkmaker, de herfst laat de kleurenrijkdom zien. Ik zie in gesprekken met oudere mensen ook veel van die kleurenrijkdom. Mildheid, begrip, levenswijsheid komen met je levensjaren tot bloei - eigenlijk jammer dat ouderen dat vaak niet goed kwijt kunnen. Bij jongeren is er veel meer de houding: het moet vooruit! Ja, elke levensfase heeft haar eigen uitdagingen.
De ouderdom is een prachtige kroon, staat er in Spreuken 16.

Jan-Hendrik Kip