Hartje

Valentijn

Op 14 februari is het Valentijnsdag. Een gedenkdag, zeg maar, voor verliefde mensen. U merkt het straks wel aan de vele bonbondoosjes in hartvorm in de supermarkt of aan de prijzen bij de bloemenhandelaar; de commercie springt er graag op in. Valentijnsdag, daar hebben we als kerk toch niets mee te maken, denkt u? Dan moet u beslist even doorlezen, vind ik.

Ja, het klopt natuurlijk: het is geen kerkelijke feestdag, liturgisch doen we er niets mee. En Valentijn is ook niet de beschermheilige van de bloemenhandelaren of rozenkwekers. Maar we doen hem beslist tekort als we zijn naam alleen met bloemen en verliefde stellen op roze wolkjes in verbinding brengen; het was een man met lef en overtuiging, en dat maakte hem uiteindelijk tot een martelaar van de vroege christelijke kerk.
We hebben het over bisschop Valentijn van Terni, een stad in Italië. Het bronnenmateriaal is niet helemaal eensluidend, maar dat laat ik nu even liggen. In de derde eeuw sloot hij in zijn hoedanigheid als bisschop veel huwelijken van verliefde stellen. Tot zover niets ongewoonlijks. Maar het bijzondere was dat hij ook huwelijken sloot van verliefde soldaten. Dat mocht niet, want soldaten moesten ongetrouwd zijn. Zo was het voorgeschreven door keizer Claudius II. Het motief is duidelijk: wie verliefd is, heeft geen zin in oorlog en gevechten, maar wil zo snel mogelijk naar huis om bij de geliefde te zijn. Heeft behoefte aan harmonie en samenzijn - en helemaal geen zin om wie dan ook te haten of te bestrijden.

In de ogen van keizer Claudius kwam het gedrag van de bisschop neer op ondermijning van de militaire slagkracht. Bisschop Valentijn wist dat hij in overtreding was, maar ging onverdroten door met het sluiten van soldatenhuwelijken. Hij wilde laten zien dat het leven van jonge mensen uit andere elementen moet bestaan dan gevecht, onderdrukking, afgunst en veroveringen. Liefde tussen mensen stelde hij bewust boven de wetten van de overheid. Hij vond dat het leven van jonge mensen door liefde bepaald moet zijn en niet verwoest moet worden door haat en gevecht. De legende vertelt dat hij voor de net gehuwde stellen altijd bloemen meebracht uit zijn eigen tuin. Hij was een moedige bisschop, maar zijn houding heeft hem wel de kop gekost. Op 14 februari in het jaar 269 (of 273) liet keizer Claudius hem onthoofden.

14 februari is het Valentijnsdag en dat vind ik goed zo. Want over keizer Claudius II en zijn rigoreuze wetten hoor je vandaag niemand meer. Maar bisschop Valentijn heeft een plaats in de kalender van veel kerken gekregen. De kerk heeft het dus belangrijk gevonden dat zijn houding en zijn handeling niet vergeten wordt. Ik denk daarbij aan 1 Korinthiërs 13, 13: "Ons resten geloof, hoop en liefde, deze drie. Maar de grootste daarvan is de liefde".
Zo roept de gedenkdag van bisschop Valentijn bij ons even weer de vraag wakker wat er nu eigenlijk telt in ons leven. Of we niet misschien bezig zijn de belangrijkste waarden in het leven op te offeren aan carrière en competitie. Waar geef je je beste krachten aan? Wiens bevelen volg je op? Of je nou verliefd bent of niet (meer) - het is goed om hierover na te denken.

Ja - ik heb nog even overwogen of ik hier iets moet schrijven over de Nashville-verklaring. Op het moment waarop ik schrijf is die verklaring overal in het nieuws en hangt er in veel kerkelijke kringen een ongemakkelijke sfeer. Iedere dominee lijkt zich nu te moeten uitspreken over homo- en gendervragen. Ik heb daar geen zin in omdat je er bijna niet aan ontkomt polarisatie in de hand te werken. En omdat ik niet de “bevelen” van een aantal orthodoxe collega’s wens op te volgen. Het document lijkt me niet over liefde te gaan en ook niet door liefde te zijn geïnspireerd. Laat ik het zo zeggen: Vergeet de Nashville-verklaring zo snel mogelijk en denk aan wat de drijfveer van bisschop Valentijn was, en aan 1 Kor. 13. Dan zit je op de goede lijn.

Jan-Hendrik Kip