Wierook

In 2019 valt 6 januari op een zondag. Dat is mooi, zo komt het feest van Epifanie (katholieken zeggen: Driekoningen) goed tot zijn recht. Het gaat dan namelijk onvermijdelijk over de drie wijzen die, geleid door een ster, uit het Oosten komen en het nieuwgeboren kind komen aanbidden.

Zij brengen drie geschenken mee: goud, wierook en myrrhe. Over die wierook wil ik het graag even met u hebben. Ook omdat hij onlangs langskwam, in de reeks van lezingen uit Openbaring. Toen heb ik er verder niet veel mee gedaan.

Protestanten hebben niet zoveel met wierook. In de oecumenische Taizé-dienst in de Stille Week vragen wij altijd aan pastoor van der Maazen of hij wierook mee wil nemen en die ook vakkundig aan de praat wil brengen, want: wij hebben dat niet en we kunnen dat niet.
Maar eigenlijk zijn protestanten daarin wel een uitzondering in het religieuze landschap. De wierook als religieus ritueel is al stukken ouder dan het christendom, het is dus een van de religieuze elementen die het christendom heeft “overgenomen” van bestaande religies. De oudste bronnen zijn uit 2500 voor Christus. In het Zuiden van Arabië is het oorsprongsgebied, eigenlijk komt alle echte wierook (er zijn twintig soorten en grote kwaliteitsverschillen) daarvandaan. Hij werd daar oorspronkelijk vooral gebruikt als een soort parfum (de neuzen zijn erg geoefend in dat deel van de wereld) en als geneesmiddel met een breed spectrum. Ik lees trouwens dat de ontstekingsremmende werking tegenwoordig ook in het Westen weer in de aandacht is; er is een hoogleraar die onderzoek doet en het mogelijk acht dat het een mogelijk alternatief voor cortison gaat worden. Buiten Arabië kreeg de wierook iets heiligs en werd verbonden met religie. In de tempels van Egypte, Babylon, Griekenland en Rome werd wierook gebrand. De handel in wierook kwam op gang met de domesticering van de kameel; daardoor kon de wierook duizenden kilometers door de woestijn worden getransporteerd tot aan de Middellandse Zee - de wierookroute.

Dat de wierook iets heiligs heeft, komt doordat hij werd ervaren als iets niet-alledaags. Misschien ook door de hoge prijs die er voor werd betaald. Maar vooral doordat hij zich "verzet" tegen al te gemakkelijke exploitatie. Wierookbomen staan in de Arabische woestijngebieden, vaak zonder verdere vegetatie in de buurt. Men heeft geprobeerd de wierookboom op andere plaatsen te planten - Palestina, Egypte - het is niet gelukt. Het is gebleken dat je die boom niet kunt kweken en ook niet verplaatsen. Een geschenk van de goden noemden de Arabieren dat. En inderdaad beleefde de handel in wierook zijn hoogtepunt rond de geboorte van Christus. En hoewel het christendom dus begint met wierook, is anderzijds het christendom er voor verantwoordelijk dat de handel in wierook aanzienlijk verminderde. Want het christendom breidde uit, en er werd dientengevolge veel minder wierook verbrand in de tempels van de andere religies. Het christendom kende wel wierook, maar niet als een offergave, dit in tegenstelling tot de meeste andere religies van toen.

In het christelijk geloof is de wierook verbonden met gebed. De opstijgende wierook symboliseert het opstijgen van de gebeden naar God. "Laat mijn gebed voor u zijn als reukwerk, mijn geheven handen als het avondoffer", zo is te lezen in psalm 141. Ook in Openbaring 8 stijgt de wierook met de gebeden van de gelovigen op naar God. Ik vind het een waardevolle gedachte. Want hoe vaak heb je niet het idee dat je gebeden, met al je hartsverlangen daarin, niets of niemand bereiken? Dan kan het helpen om je gebeden zichtbaar (en ruikbaar) te maken. Kan je helpen om je te realiseren dat je gebed iets waardevols is. Zouden de wijzen, die kwamen om te (aan)bidden, dit ook al gedaan hebben?

Ik wens u een goed en gezegend Nieuwjaar! Dat uw gebeden, met uw hartstochtelijke wensen daarin, met of zonder wierook, gehoord en vervuld mogen worden!

Jan-Hendrik Kip